Nhắc đến Từ Sơn là nói về một vùng văn hóa cổ của người Kinh Bắc, nơi có những di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng được Nhà nước công nhận.
Hiện nay, Từ Sơn quản lý 66 di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, để phục vụ nhu cầu văn hóa của người dân.
Trải qua những thăng trầm, biến cố của lịch sử, sự thay đổi của nền kinh tế, nhưng nhiều làng cổ của huyện Từ Sơn vẫn giữ được những nét văn hóa riêng, đặc trưng của vùng Kinh Bắc cổ xưa.
Thực hiện tốt các mục tiêu trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc, Ðảng bộ và nhân dân huyện Từ Sơn luôn ý thức được quyền lợi và trách nhiệm của người sinh ra, lớn lên và sống ở mảnh đất văn hóa lịch sử này.
Cụ thể hóa chủ trương, đường lối về công tác văn hóa của Ðảng, Nhà nước, Từ Sơn đã tự xây dựng cho mình phương án bảo tồn và phát huy vốn văn hóa truyền thống với những nét riêng độc đáo. Việc hiếu, việc hỷ được tổ chức trang trọng, văn minh.
Từ Sơn có 49 lễ hội ở các thôn, làng thì nội dung của hội đều hướng về truyền thống đạo lý của dân tộc là "uống nước, nhớ nguồn".
Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, nghệ thuật với các nội dung phong phú được tổ chức thường xuyên. Mỗi năm, toàn huyện đã tổ chức được hơn 270 đêm văn hóa nghệ thuật quần chúng, 29 buổi sinh hoạt, giao lưu thơ, phục vụ nhân dân trong và ngoài huyện. Hầu như thôn nào cũng có Câu lạc bộ thơ, Câu lạc bộ Hội Người cao tuổi, Hội tập dưỡng sinh...
Những ngày lễ hội của các làng, các trò chơi dân gian bao giờ cũng thu hút đông đảo người dân tham gia như: hát quan họ, đấu vật, chơi cờ người, cờ tướng, chọi gà... Ðêm hội ở Từ Sơn không thể thiếu văn nghệ, có thể là những đội văn nghệ nghiệp dư của thôn biểu diễn, giao lưu giữa các thôn bạn, xã bạn. Những trích đoạn tuồng cổ, chèo cổ và những câu ca quan họ mời chào và giã bạn thật tha thiết, trong đêm hội, đã góp phần làm cho lớp trẻ hiểu và biết yêu quý, trân trọng hơn những giá trị văn hóa cổ xưa của vùng Kinh Bắc.
Bí thư Huyện ủy Từ Sơn Nguyễn Ðức Tuất cho biết: Huyện luôn chú trọng việc bảo tồn và phát huy vốn văn hóa Kinh Bắc, và trăn trở suy nghĩ bảo tồn, phát huy như thế nào cho khoa học, hiệu quả. Từ suy nghĩ đó, phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở", được triển khai, tuyên truyền mạnh mẽ đến cán bộ, nhân dân. Qua phong trào này, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt.
Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Trần Ðức Quyết cho biết: Toàn huyện có gần 80% số làng, khu phố, tổ dân phố được công nhận là văn hóa; gần 90% số gia đình được công nhận là gia đình văn hóa các cấp; 100% số thôn, khối phố đã xây dựng quy ước văn hóa; 100% số thôn trong huyện đều có thư viện.
Thư viện và nhà truyền thống của các thôn là nơi để trẻ em và người cao tuổi, thanh niên, phụ nữ đến sinh hoạt văn hóa, đọc sách báo. Toàn huyện có 11 nhà văn hóa xã, thị trấn và 42 nhà văn hóa ở các thôn đều hoạt động tốt.
Ðiển hình là Thư viện của Làng văn hóa Trang Liệt. Trang Liệt đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng ba vì có thành tích xuất sắc góp phần xây dựng Làng văn hóa. Thư viện này đã có 45 năm xây dựng và phát triển. Năm 1972, thư viện của thôn đã có 2.063 cuốn sách, đầu báo và tạp chí các loại, trung bình một buổi có 40 bạn đọc đến thư viện. Hiện thư viện có 21 loại báo, tạp chí và hơn 7.000 đầu sách các loại; bình quân một người trong thôn có hơn hai cuốn sách để đọc. Trẻ em, người già là đối tượng đến thư viện thường xuyên nhất.
Ðến nay, thư viện mở cửa đều đặn tuần năm buổi, ba buổi dành cho thiếu nhi, thanh niên, hai buổi dành cho người lớn, nhất là người cao tuổi; có 555 bạn đọc thường xuyên đến thư viện. Những người cao tuổi ở trong thôn đã không giấu nổi niềm vui khi tâm sự với chúng tôi rằng: Chính cái thư viện đã làm cho bọn trẻ ham học và người cao tuổi có chỗ để giải khuây, học tập, tích lũy thêm được nhiều điều bổ ích. Hằng ngày, đến thư viện đọc sách, báo, chúng tôi biết thông tin và biết để không lỗi thời, nhất là trong cách giáo dục con, cháu.
Cụ Vũ Công Ðiều, vui vẻ kể: Ở những nơi khác, văn hóa truyền thống có thể bị ảnh hưởng bởi kinh tế. Nhưng ở Trang Liệt, bao đời nay vẫn vậy. Kinh tế và văn hóa là hai phạm trù khác nhau, có quan hệ nhưng không phụ thuộc vào nhau. Bây giờ đường làng được đổ bê-tông, sạch sẽ và khang trang, điện lưới quốc gia kéo về đến tận từng gia đình, trường học, trạm y tế... nhưng nhiều người, trong đó có lớp trẻ vẫn trân trọng giữ gìn cổng làng, con đường lát gạch nghiêng ngày xưa, những yếu tố góp phần làm nên nét đẹp của làng văn hóa thuần Việt cổ.
Nét văn hóa truyền thống ở Từ Sơn còn được lưu giữ, phát huy ở những làng nghề nổi tiếng. Chúng tôi đến thăm làng Ðồng Kỵ, là làng nghề truyền thống, chuyên làm các đồ gỗ mỹ nghệ xuất khẩu và tiêu thụ trong nước. Những đường nét chạm trổ nổi tiếng bao đời, nay vẫn được thể hiện trên các sản phẩm rất tinh xảo, theo phong cách cổ. Phát huy thế mạnh của làng nghề truyền thống, Ðồng Kỵ đã trở thành vùng quê trù phú. Chợ trung tâm và các siêu thị ở đây không kém ở thành phố. Hàng hóa rất phong phú, đa dạng với các loại vải may quần, áo, đồ dùng học tập của học sinh; quần áo may sẵn rất đẹp và hợp với túi tiền của người dân...
Văn hóa và kinh tế có quan hệ mật thiết với nhau. Ðôi khi, sự phát triển kinh tế đã dẫn đến việc làm mai một những giá trị văn hóa truyền thống. Ðiều đáng quý ở Từ Sơn là bên cạnh việc phát triển kinh tế, đảng bộ, chính quyền và nhân dân nơi đây vẫn gìn giữ và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống. Trong nhiều năm qua, từ những ngày khó khăn của cách mạng cho đến khi đất nước đổi mới, dù trong hoàn cảnh nào, những công trình kiến trúc cổ, những làn điệu dân ca... vẫn luôn được mọi người dân Từ Sơn trân trọng lưu giữ, tôn tạo và phát triển.
ND
